Wanneer buitenlandse investeerders aan Indonesië denken, beperkt de keuze zich niet langer tot Bali. Nu toerisme, vastgoed en dienstverlenende sectoren zich oostwaarts uitbreiden, worden regio’s zoals Lombok, Sumba en Labuan Bajo steeds vaker gezien als alternatieven voor nieuwe bedrijfsopzet.
Marktpotentieel alleen is echter niet voldoende. Bedrijfskosten — waaronder grondverwerving, kantoorinrichting, personeel, vergunningen en operationele lasten — bepalen de langetermijnwinstgevendheid.
Dit artikel biedt een vergelijkende analyse van bedrijfskosten in Bali, Lombok, Sumba en Labuan Bajo en helpt buitenlandse ondernemers en PMA-investeerders bepalen welke regio in 2026 het meest betaalbaar is.
Belangrijkste Kostencomponenten voor Buitenlandse Bedrijven in Indonesië
Voor een correcte vergelijking is inzicht nodig in de kernkosten van PT PMA-bedrijven:
- Grond- of vastgoedverwerving (huur of eigendomsstructuur)
- Huur van kantoor-, villa- of commerciële ruimtes
- Arbeidskosten en regionale minimumlonen
- Vergunningen, licenties en naleving
- Infrastructuur en logistiek
- Operationele en levensonderhoudskosten voor expats
Deze factoren verschillen sterk per regio.
Bali: Hoge Kosten, Hoge Liquiditeit
Vastgoed- en Huurkosten
Bali is de duurste regio:
- Hoge prijzen voor commercieel vastgoed en villa’s
- Kostbare en competitieve langetermijnhuur
- Stijgende kantoor- en winkelhuren in Zuid-Bali
Arbeid en Operatie
- Hogere salarissen dan in andere regio’s
- Sterke concurrentie om gekwalificeerd personeel
- Hogere marketing- en operationele kosten
Zakelijk Perspectief
Bali biedt:
- Volwassen infrastructuur
- Sterke internationale vraag
- Goede exitmogelijkheden
Maar Bali is niet langer de meest betaalbare keuze.
Lombok: Kostenefficiënt met Groeiende Infrastructuur
Vastgoed- en Huurkosten
Lombok biedt:
- Aanzienlijk lagere grond- en huurprijzen dan Bali
- Beschikbaarheid van grotere percelen
- Lagere commerciële huurkosten
Arbeid en Operatie
- Lagere regionale minimumlonen
- Minder concurrentie om personeel
- Lagere dagelijkse operationele kosten
Zakelijk Perspectief
Lombok is geschikt voor:
- Hospitality en eco-resorts
- Vastgoedontwikkeling
- Toerisme-gerelateerde diensten
Het combineert lage kosten met verbeterende infrastructuur.
Sumba: Lage Kosten met Lange Termijn Focus
Vastgoed- en Huurkosten
Sumba is een van de meest betaalbare regio’s:
- Lage kosten voor grondverwerving
- Lange huurtermijnen mogelijk
- Beperkte concurrentie op toplocaties
Arbeid en Operatie
- Zeer lage arbeidskosten
- Beperkte beschikbaarheid van gespecialiseerd personeel
- Hogere logistieke kosten door afgelegen ligging
Zakelijk Perspectief
Sumba is geschikt voor:
- Luxe eco-resorts
- Niche toerisme
- Kapitaalkrachtige langetermijnprojecten
Betaalbaar, maar vereist zorgvuldige planning en geduld.
Labuan Bajo: Stijgende Kosten met Overheidssteun
Vastgoed- en Huurkosten
Labuan Bajo kent snelle prijsstijgingen:
- Stijgende grondprijzen door overheidsfocus
- Beperkt aanbod verhoogt huurprijzen
- Premiumprijzen in toeristische zones
Arbeid en Operatie
- Gematigde arbeidskosten
- Toenemende vraag naar gekwalificeerd personeel
- Hogere logistieke kosten dan Bali en Lombok
Zakelijk Perspectief
Labuan Bajo profiteert van:
- Status als “Super Priority Destination”
- Grote infrastructuurinvesteringen
- Sterke toeristische groei
De betaalbaarheid neemt af, maar groeipotentieel blijft hoog.
Overzicht Kostenvergelijking
| Regio |
Vastgoedkosten |
Arbeidskosten |
Operationele Kosten |
Totale Betaalbaarheid |
| Bali |
Hoog |
Hoog |
Hoog |
Laag |
| Lombok |
Gemiddeld–Laag |
Laag |
Laag |
Hoog |
| Sumba |
Laag |
Zeer Laag |
Gemiddeld |
Gemiddeld–Hoog |
| Labuan Bajo |
Gemiddeld–Hoog |
Gemiddeld |
Gemiddeld–Hoog |
Gemiddeld |
Welke Regio Is het Meest Betaalbaar?
Er bestaat geen universeel antwoord:
- Lombok biedt de beste balans tussen kosten en schaalbaarheid
- Sumba is het goedkoopst qua grond en arbeid, maar vraagt een lange termijn visie
- Labuan Bajo wordt duurder, maar profiteert van overheidssteun
- Bali blijft premium geprijsd
De juiste keuze hangt af van bedrijfsmodel, kapitaal en groeistrategie.
Conclusie
De oostelijke regio’s van Indonesië bieden kansen, maar betaalbaarheid moet strategisch worden beoordeeld. Investeerders die kostenstructuur, timing en regelgeving combineren, bouwen een duurzaam voordeel op richting 2026 en daarna. Een verkeerde locatiekeuze kan jarenlang hoge kosten veroorzaken.
Indoned Consultancy ondersteunt buitenlandse investeerders met:
- Regionale kostenanalyse en haalbaarheidsstudies
- PMA-oprichting en vergunningen
- Fiscale en operationele structurering
- Langetermijninvesteringsplanning
Neem vandaag nog contact op met Indoned Consultancy voor een gratis consult en ontdek welke regio het meest kostenefficiënt is voor uw onderneming in Indonesië.
Disclaimer
De hier verstrekte informatie is gebaseerd op onze lange ervaring. Het proces of de vereisten kunnen variëren afhankelijk van de specifieke feiten en omstandigheden. Bovendien zijn de wetten en regels in Indonesië onderhevig aan regelmatige wijzigingen. Neem alstublieft contact met ons op als uw adviseur om actuele informatie en nauwkeurig advies te verkrijgen. Klik voor meer informatie hier, en u kunt ook onze sociale media-accounts volgen om de laatste informatie te zien. Klik op de volgende links: Facebook, Instagram, LinkedIn en Twitter.
